یکشنبه, ۱۱ شهریور ۱۴۰۳
۱۲:۲۳
تاریخ بروزرسانی
یکشنبه, ۱۱ شهریور ۱۴۰۳
۱۲:۱۵
۳۳
طبقه بندی:
- معرفی خدمات دولت الکترونیکی
- معماری و تعامل پذیری داده
هدف مدل داده ملی تعریف مولفههای داده مشترک است، که تبادل اطلاعات را بهدلیل قابل استفاده مجدد بودن این مولفهها بهبود میبخشند و خطاها را در طی یک تبادل اطلاعات کاهش میدهند. نیازهای دادهای جدید همواره در حال تولید بوده و دادههای قبلی نیز به تناسب نیازها در حال تغییر هستند. یکی از ویژگیهای کلیدی که در مدل داده ملی در نظر گرفته شده است، در بر گرفتن این تغییرات در قالب انتشار نسخههای پایدار است. از آنجایی که مدل داده ملی فقط ساختار دادههای تبادلی را مشخص میکند، ساختارهای تعریفشدهی قدیمی با وجود اعمال تغییرات از چرخه زندگی خارج نشده و باز هم میتوانند مورد استفاده قرار گیرند. بنابراین، تبادل اطلاعاتی که بین سازمانها براساس مدل داده ملی ایجاد میشود، بهدلیل انتشار نسخه جدید مدل داده ملی متوقف یا نامعتبر نمیشود. بنابراین، نسخههای قبلی از دسترس خارج نمیشوند و امکان استفاده از آنها وجود دارد. در هنگام انجام یک تبادل اطلاعات بین دو سازمان تصمیم اینکه چه زمانی از نسخه جدید استفاده شود و آیا استفاده از آن لازم است یا خیر، یک تصمیم سازمانی تلقی میشود که وابسته به ذینفعان است. در هر صورت وظیفهی نگهداران مدل داده ملی ارتقای آن در قالب انتشار نسخههای جدید بوده، و اینکه از قابلیتهای نسخهی جدید استفاده شود یا خیر بر عهدهی سازمان تصمیمگیر خواهد بود. در ادامه، مراحل تولید و انتشار نسخه پیشنهاد شده در استاندارد با جزئیات بررسی خواهد شد.
نسخه انتشار مدل داده ملی در حقیقت مجموعهای نسخهبندی شده از مستندات طرحواره است که توسط کارگروه تعاملپذیری مدل داده ملی منتشر میشود. هر سند طرحواره اجزای داده را برای استفاده در تبادل اطلاعات تعریف میکند. یک نسخه مدل داده ملی میبایست:
- زیر نظر گروههای معمار داده و معمار فنی، با رویهای مشخص مدیریت شده و در نتیجه دارای کیفیت بالایی باشد.
- به صورت مناسبی و طبق قاعده تعریفشده، شمارهگذاری شده باشد.
- تمامی نسخهها تا تاریخ جاری بهصورت پیوسته در دسترس بوده و به صورت آزاد قابل ذخیرهسازی باشند.
- تغییرات هر نسخه نسبت به نسخهی قبلی طبق روال مشخص و در سند مشخص لیست شوند.
- ابزارهای جستجوی طرحوارهها باید قابلیت جستجو در نسخههای قبلی را نیز داشته باشند.
- راحتی در استفاده را داشته باشد.
- هر مفهوم را بهطور منسجم تعریف کرده باشد. (انسجام بین مفاهیم وجود داشته باشد)
- هر نسخه مستقل از نسخههای دیگر باشد، اگرچه هر سند طرحواره ممکن است در چند نسخه وجود داشته باشد.
انواع نسخهها میتواند در مدل داده ملی متناسب با نیاز تولید شود. بعضی از این نسخهها به صورت ثابت و در دورههای زمانی مشخص بهصورت منظم منتشر خواهند شد. بعضی از نسخهها نیز به تناسب نیاز ممکن است تغییرات کمی را در خود جای داده و برای اطلاعرسانی به دیگر استفادهکنندگان مدل داده ملی به اشتراک گذاشته شوند. در حال حاضر سه نوع نسخه در مدل داده ملی میتواند تولید شود که عبارتاند از: نسخه اصلی ، نسخه فرعی و نسخه بهروزرسانی . در ادامه هر یک را شرح خواهیم داد.
انتشار یک نسخه اصلی زمانی اتفاق میافتد که هسته و تیمهای مدل داده ملی بهروزرسانی و سپس همگامسازی شوند. هرگونه تغییر در مدل داده ملی منحصرا در طول انتشار نسخه اصلی انجام میشود. اولین رقم شماره نسخه نمایانگر سری اصلی نسخه است؛ رقم دوم نیز میبایست 0 باشد.
نسخه فرعی شامل تغییرات محتوا در دامنهها، جداول کد (فستها) و فضاهای نامی مرتبط با دامنهها میباشد که در هسته مدل داده ملی قرار ندارند. بنابراین فضای نام هسته مدل داده ملی و تمامی وابستگیهای آن تا نسخه اصلی بعدی ثابت خواهند بود و در نسخه فرعی دچار تغییرات نمیشوند. رقم دوم غیر صفر در یک شماره نسخه، نسخه فرعی را نشان میدهد.
اگرچه هسته مدل داده ملی در نسخههای فرعی دچار تغییر نمیشود، اما نسخه بهروزرسانیهای هسته میتوانند برای اعمال و انتشار تغییرات مرتبط با هسته بهصورت افزودنی در حین اعمال نسخههای فرعی یا هر زمانی خارج از چرخه انتشار استاندارد یک نسخه استفاده شوند. انتشار بهروزرسانیها ، در واقع تغییرات یک یا چند طرحواره است که توسط دامنه یا گروه معماری داده خارج از چرخه انتشار عادی منتشر میشود. یک بهروزرسانی ممکن است محتوای جدیدی را بههمراه داشته باشد؛ یا ممکن است شامل بهروزرسانی محتوای نسخه موجود باشد. طرحوارههای بهروزرسانی شده همچنین میتوانند در بسته داده تبادلی همراه با طرحوارههایی که بهصورت استاندارد منتشر شدهاند، استفاده شوند. دو نوع بهروزرسانی وجود دارد: بهروزرسانی هسته و بهروزرسانی دامنه .
چرخه انتشار نسخه در مدل ملی تبادل اطلاعات ایران در طی یک دوره سه ساله صورت میگیرد: اصلی و فرعی. با انتشار یک نسخه اصلی تا دو سال بعدی نسخههای فرعی منتشر خواهند شد. بنابراین، یک نسخه اصلی هر سه سال یکبار و یک نسخه فرعی هر سال منتشر میشود. این چرخه به مدل داده ملی اجازه میدهد تا بیشتر به نیازهای جامعه پاسخگو باشد و زمانبندی قابل پیشبینیتری ارائه دهد. بهروزرسانیهای هسته و دامنه باعث میشوند تا تغییرات خارج از چرخه انتشار استاندارد به شیوهای افزودنی منتشر شود. این استراتژی انتشار برای دستیابی به اهداف زیر است:
- معماری مدل داده ملی و هسته آن برای دورههای سه ساله ثابت میمانند و معیاری از ثبات را بهخصوص برای توسعهدهندگان ابزار ارائه میدهند.
- یک دامنه ممکن است در یک نسخه مدل داده ملی بهصورت سالانه تغییراتی در محتوا ایجاد کند.
- یک دامنه ممکن است در صورت لزوم برای انتشار تغییرات محتوا خارج از چرخه انتشار عادی، بهروزرسانی دامنه صادر کند.
- تغییرات بهروزرسانیهای دامنه در نسخه بعدی مدل داده ملی گنجانده میشوند.
- مشخصات پیامهای تبادلی مبتنی بر نسخه قدیمی مدل داده ملی همچنان معتبر و قابل استفاده هستند، حتی با انتشار نسخههای جدید. مشخصات پیامهای تبادلی برای همگام ماندن با آخرین نسخه مدل داده ملی نیازی به بهروزرسانی ندارند.
هماهنگسازی ، فرآیند ایجاد تغییرات در مدل داده ملی به روشی است که سازگاری و یکپارچگی داخلی مدل را حفظ یا بهبود بخشد. هماهنگسازی در مدل داده ملی تضمین میکند که:
- مدل داده ملی هر مفهوم تجاری را در یک و تنها یک مکان در مدل نشان میدهد. (جلوگیری از وجود تکرار)
- هر مولفه یک مفهوم واحد را با یک تعریف روشن و بدون ابهام نشان میدهد. (وجود شفافیت)
- هماهنگسازی مداوم ، فرآیندی تکرارشونده از بهبود مدل و درعینحال تدریجی در یکپارچگی مدل است. این امر سبب بهبود قابلیت استفاده از مدل برای طراحان بسته داده تبادلی میشود که با کاهش ابهام، عدم دقت و تکرار همراه است. همچنین به مدل داده ملی اجازه میدهد تا با ارائه یک فرآیند منظم و منضبط برای ترکیب محتوای جدید، مقیاس خود را افزایش دهد.
فرآیند مدیریت انتشار نسخههای مدل داده ملی از یک رویکرد سه مرحلهای پیروی میکند: نسخه اولیه، نسخه منتخب، نسخه نهایی. انتظار میرود نسخه اولیه تغییرات عمدهای را دربرداشته باشد و تنها تحت بازنگری ذینفعان دامنهها، گروه معماری داده، گروه معماری فنی و اداره هماهنگی و پشتیبانی اعلام شود. گروه معماری داده مسئول ایجاد هرگونه تغییر توصیهشده توسط این دامنهها است. اگر پس از تایید نسخه اولیه تغییرات قابل توجهی شناسایی شود، نسخه اولیه بعدی تولید میشود. تعداد انتشار نسخههای اولیه به تعداد تغییرات شناساییشده بستگی دارد. پس از تکمیل تمام تغییرات مرحله نسخه اولیه و دریافت تاییدیهها، نسخه به مرحله نسخه منتخب منتقل میشود.
مرحله نسخه منتخب برخلاف مرحله نسخه اولیه، هیچ اصلاح یا تغییر عمدهای را شامل نمیشود. انتشار در مرحله نسخه منتخب از طریق یک فرآیند مشابه انجام میشود: یک بهروزرسانی تکراری ، یک بررسی یا بازنگری، و تایید گروه معماری داده و ذینفعان. اگر تغییر عمدهای شناسایی شود، تغییرات به مرحله نسخه اولیه منتقل میشوند. پس از تکمیل تمام تغییرات مرحله نسخه منتخب و دریافت تاییدیهها، بررسی نهایی توسط ذینفعان در این مرحله صورت میگیرد. پس از بررسیهای نهایی، نسخه منتخب به مرحله نسخه نهایی منتقل میشود.
مدل داده ملی با تعریف مولفههای داده مشترک و ارائه نسخههای پایدار، فرایند تبادل اطلاعات را بهبود میبخشد و خطاها را کاهش میدهد. این مدل با انتشار نسخههای مختلف، امکان استفاده از ساختارهای تعریفشده قدیمی را حفظ میکند و تبادل اطلاعات بین سازمانها را بدون وقفه ادامه میدهد. چرخه انتشار مدل داده ملی با سه نوع نسخه اصلی، فرعی و بهروزرسانی، انعطافپذیری لازم برای پاسخگویی به نیازهای جدید را فراهم میکند و هماهنگسازی مستمر، یکپارچگی و سازگاری مدل را تضمین مینماید. این رویکرد موجب افزایش کارایی و قابلیت استفاده مدل داده ملی برای سازمانها و توسعهدهندگان میشود.
